ส่องจากฟ้าดูการเปลี่ยนแปลง การใช้โดรนและภาพถ่ายดาวเทียมติดตาม ร่องรอยการพัฒนา
ในยุคที่การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศกลายเป็นความท้าทายสำคัญของโลก การวางแผนรับมือและปรับตัวจำเป็นต้องอาศัยข้อมูลที่แม่นยำ รวดเร็ว และตรวจสอบได้ เทคโนโลยีการสำรวจจากระยะไกล เช่น ภาพถ่ายดาวเทียมและโดรน จึงเข้ามามีบทบาทสำคัญในฐานะ “ดวงตาจากฟ้า” ช่วยติดตามการพัฒนาและประเมินผลมาตรการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศได้อย่างมีประสิทธิภาพ ให้เห็นภาพรวมของการเปลี่ยนแปลงในระยะยาว สามารถลงลึกถึงรายละเอียดเฉพาะพื้นที่ ทำให้ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และประชาชนสามารถใช้ข้อมูลประกอบการตัดสินใจได้อย่างแม่นยำมากขึ้น
การผสมผสานเทคโนโลยี ทั้งภาพถ่ายดาวเทียม เพื่อติดตามการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ขนาดใหญ่ต่อเนื่องเป็นเวลานานหลายสิบปี และโดรน เพื่อเก็บข้อมูลที่มีความละเอียดสูง สามารถบินสำรวจในระดับต่ำช่วยให้มองเห็นรายละเอียดที่ดาวเทียมอาจตรวจจับไม่ได้ จึงกลายเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้าง “ระบบนิเวศข้อมูล” เพื่อรับมือกับภาวะโลกเดือดอย่างมีประสิทธิภาพ
หนึ่งในตัวอย่างสำคัญของประเทศไทย คือ การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีอวกาศในภาคเกษตรกรรมผ่านแพลตฟอร์ม “Dragonfly” ของสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ หรือ GISTDA ซึ่งใช้ข้อมูลจากดาวเทียมในการติดตามสุขภาพพืชพรรณทุก ๆ 5 วัน ช่วยให้เกษตรกรสามารถวางแผนการใช้น้ำ ปุ๋ย และการจัดการแปลงเพาะปลูกได้แม่นยำขึ้น ท่ามกลางสภาพอากาศที่แปรปรวนและภัยแล้งที่เกิดบ่อยครั้งมากขึ้น นอกจากนี้ ยังมีการใช้ดาวเทียมเรดาร์เพื่อติดตามการทำนาแบบ “เปียกสลับแห้ง” เป็นแนวทางการเพาะปลูกที่ช่วยประหยัดน้ำ และช่วยลดการปล่อยก๊าซมีเทนจากนาข้าว ข้อมูลจากดาวเทียมและโดรนจึงไม่เพียงเพิ่มผลผลิตทางการเกษตร แต่ยังเป็นหลักฐานสำคัญที่สนับสนุนการเข้าถึงตลาดคาร์บอนเครดิตของเกษตรกรไทยในอนาคตอีกด้วย
ในด้านการจัดการเมืองและภัยพิบัติ ในกรุงเทพมหานครมีตัวอย่างที่สะท้อนบทบาทของเทคโนโลยีเหล่านี้ได้อย่างชัดเจน ปัญหา “ปรากฏการณ์เกาะความร้อนเมือง” หรือ Urban Heat Island อุณหภูมิในเขตเมืองสูงกว่าพื้นที่โดยรอบ ส่งผลกระทบต่อสุขภาพและคุณภาพชีวิตของประชาชน ข้อมูลจากดาวเทียม Landsat ถูกนำมาใช้วิเคราะห์พื้นที่ที่มีอุณหภูมิสูงผิดปกติ เช่น เขตปทุมวันและบางรัก เพื่อกำหนดจุดเพิ่มพื้นที่สีเขียวหรือวางแผนลดความร้อนในเมืองอย่างตรงจุด เมื่อมีการดำเนินมาตรการต่าง ๆ เช่น การทาสีสะท้อนความร้อนบนหลังคาอาคารหรือพื้นผิวทางเท้า หน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังสามารถใช้โดรนติดตั้งกล้องตรวจวัดความร้อนบินสำรวจเพื่อตรวจสอบผลลัพธ์ได้ทันที ทำให้การประเมินประสิทธิภาพของมาตรการต่าง ๆ เป็นไปอย่างรวดเร็วและแม่นยำมากขึ้น ขณะเดียวกัน ในช่วงหลังเกิดภัยพิบัติ เช่น น้ำท่วมหรือพายุรุนแรง โดรนยังช่วยสำรวจพื้นที่ที่เข้าถึงยากและประเมินความเสียหายได้อย่างปลอดภัย ข้อมูลที่ได้สามารถนำไปใช้ปรับปรุงระบบระบายน้ำ การวางผังเมือง และการออกแบบอาคารให้สามารถรองรับสภาพอากาศสุดขั้วในอนาคตได้ดียิ่งขึ้น
สำหรับการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ เทคโนโลยีสำรวจจากระยะไกลมีบทบาทอย่างมากในการติดตามการเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ป่าไม้และชายฝั่งทะเล โครงการ “CarbonAtlas-THA” เป็นตัวอย่างของการนำภาพถ่ายดาวเทียมมาบูรณาการร่วมกับโดรนและเทคโนโลยี LiDAR (Light Detection and Ranging) เพื่อสร้างแบบจำลองสามมิติของพื้นที่ป่า และประเมินปริมาณการกักเก็บคาร์บอนของป่าไม้ทั่วประเทศได้อย่างแม่นยำ อีกทั้งยังช่วยลดต้นทุนการสำรวจภาคสนามได้มากถึงร้อยละ 7 ในพื้นที่ชายฝั่งอ่าวไทยตอนบนที่เผชิญปัญหาการกัดเซาะอย่างต่อเนื่อง การใช้ข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียมย้อนหลังมากกว่า 30 ปี ร่วมกับโดรนสร้างแบบจำลองสามมิติ สามารถติดตามผลของมาตรการป้องกันชายฝั่ง เช่น การปลูกป่าชายเลนหรือการปักไม้ไผ่ชะลอคลื่น ได้อย่างชัดเจนว่าช่วยลดการสูญเสียพื้นที่ชายฝั่งและฟื้นฟูสมดุลของระบบนิเวศได้มากน้อยเพียงใด
เทคโนโลยีภาพถ่ายดาวเทียมและโดรนจึงไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือสำหรับการบันทึกภาพจากมุมสูงเท่านั้น แต่ยังสร้างฐานข้อมูลที่โปร่งใส ตรวจสอบได้ และสามารถนำมาใช้วางแผนพัฒนาอย่างยั่งยืน การมีข้อมูลที่แม่นยำและทันสมัยช่วยให้การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น ทั้งในภาคเกษตรกรรม การจัดการเมือง การรับมือภัยพิบัติ และการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ
ดังนั้น การใช้เทคโนโลยีสำรวจจากระยะไกลเพื่อติดตาม “การพัฒนา” คือกุญแจสำคัญที่จะช่วยให้ประเทศไทยสามารถก้าวสู่อนาคตที่ยั่งยืน พร้อมรับมือกับความท้าทายจากสภาพภูมิอากาศที่ทวีความรุนแรงขึ้นได้อย่างมั่นคงและมั่นใจ
แหล่งอ้างอิง
1. กรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม
2. สถาบันการพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมอย่างยั่งยืน (สพท.)
3. ธนาคารโลก (อังกฤษ: World Bank)
