3 วิกฤต 1 โลก: Climate Change × Land Degradation × Biodiversity Loss
การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ การเสื่อมโทรมของที่ดิน และการสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ เป็นวิกฤตสิ่งแวดล้อมที่เชื่อมโยงและส่งผลกระทบต่อกันเป็นวงจร เมื่อวิกฤตหนึ่งรุนแรงขึ้น ก็สามารถเร่งให้วิกฤตอื่นรุนแรงตามไปด้วย
3 วิกฤต คืออะไร
• การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Climate Change)
เกิดจาก : การสะสมของก๊าซเรือนกระจกจากกิจกรรมของมนุษย์ เช่น การใช้เชื้อเพลิงฟอสซิล การตัดไม้ทำลายป่า และการเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน
ส่งผลให้ : อุณหภูมิเฉลี่ยของโลกสูงขึ้นและรูปแบบสภาพอากาศเปลี่ยนแปลง
ผลที่ตามมา : คลื่นความร้อน ภัยแล้ง น้ำท่วม พายุรุนแรง และระดับน้ำทะเลสูงขึ้น
• การเสื่อมโทรมของที่ดิน (Land Degradation)
เกิดจาก : การใช้ที่ดินอย่างไม่ยั่งยืน เช่น การตัดไม้ทำลายป่า การทำเกษตรที่ไม่เหมาะสม และการใช้ทรัพยากรเกินศักยภาพของพื้นที่
ส่งผลให้ : คุณภาพและความสามารถของที่ดินในการรองรับการผลิตและการทำงานของระบบนิเวศลดลง
ผลที่ตามมา : ดินเสื่อม การชะล้างพังทลายของดิน การสูญเสียความอุดมสมบูรณ์ และความสามารถในการกักเก็บน้ำและคาร์บอนลดลง
• การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ (Biodiversity Loss)
เกิดจาก : การเปลี่ยนแปลงการใช้ที่ดิน การใช้ประโยชน์จากสิ่งมีชีวิตเกินขนาด มลพิษ การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และชนิดพันธุ์ต่างถิ่นรุกราน
ส่งผลให้ : จำนวนประชากรและแหล่งที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิตลดลง รวมถึงระบบนิเวศมีความสมบูรณ์น้อยลง
ผลที่ตามมา : พืชและสัตว์ลดลง ความหลากหลายทางพันธุกรรมลดลง ระบบนิเวศอ่อนแอ และความสามารถในการฟื้นตัวจากการเปลี่ยนแปลงและภัยคุกคามลดลง
เมื่อ 3 วิกฤตส่งผลต่อกัน
• ที่ดินเสื่อมโทรม → สภาพภูมิอากาศและความหลากหลายทางชีวภาพ
การเสื่อมโทรมของที่ดินทำให้ความสามารถในการกักเก็บคาร์บอนลดลง และอาจเพิ่มการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ขณะเดียวกัน การสูญเสียพืชพรรณและถิ่นที่อยู่อาศัยยังส่งผลให้ความหลากหลายทางชีวภาพลดลง
• สภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง → ที่ดินและความหลากหลายทางชีวภาพ
การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิและรูปแบบของฝน รวมถึงเหตุการณ์สภาพอากาศสุดขั้ว สามารถเพิ่มความเสี่ยงต่อการเสื่อมโทรมของที่ดิน และเปลี่ยนแปลงสภาพถิ่นที่อยู่อาศัยของสิ่งมีชีวิต
• การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพ → ระบบนิเวศและสภาพภูมิอากาศ
การสูญเสียความหลากหลายทางชีวภาพทำให้ระบบนิเวศอ่อนแอและทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพลดลง ทั้งในด้านการกักเก็บคาร์บอน การรักษาดินและน้ำ ตลอดจนความสามารถในการปรับตัวและฟื้นตัวจากผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
ผลกระทบไม่ได้เกิดขึ้นเพียงด้านใดด้านหนึ่ง
เมื่อที่ดินเสื่อมโทรม ระบบนิเวศอ่อนแอ และสภาพภูมิอากาศเปลี่ยนแปลง ความสามารถของธรรมชาติในการหล่อเลี้ยงชีวิตและสนับสนุนความเป็นอยู่ของมนุษย์ย่อมลดลงตามไปด้วย
ทางออกต้องจัดการทั้ง 3 วิกฤตไปพร้อมกัน
• ฟื้นฟูที่ดินและระบบนิเวศที่เสื่อมโทรม
• ส่งเสริมการใช้ที่ดินและการผลิตอย่างยั่งยืน
• อนุรักษ์และฟื้นฟูความหลากหลายทางชีวภาพ
• ลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและเสริมสร้างความสามารถในการปรับตัว
“ประเทศไทยเติบโตอย่างยั่งยืนด้วยเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำและมีภูมิคุ้มกันต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศด้วยการมีส่วนร่วมของประชาชน”
แหล่งที่มา :
– IPCC. (2019). Climate change and land: An IPCC special report on climate change, desertification, land degradation, sustainable land management, food security, and greenhouse gas fluxes in terrestrial ecosystems.
– Intergovernmental Science-Policy Platform on Biodiversity and Ecosystem Services. (2019). Summary for policymakers of the global assessment report on biodiversity and ecosystem services. IPBES Secretariat.
– United Nations Convention to Combat Desertification. (2022). The global land outlook (2nd ed.): Land restoration for recovery and resilience. UNCCD.
