เงินสู้โลกร้อน 1.3 ล้านล้านดอลลาร์ เดิมพันใหญ่ของประเทศกำลังพัฒนา

               โลกตั้งเป้าระดมเงินปีละ 1.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อช่วยประเทศกำลังพัฒนารับมือวิกฤตโลกร้อน ตั้งแต่ภัยแล้ง น้ำท่วม ไปจนถึงพลังงานสะอาด แต่เงินที่ระดมได้ยังห่างจากเป้าหมาย ขณะที่เงินทุนส่วนใหญ่ยังอยู่ในรูปเงินกู้ เพิ่มความท้าทายให้ประเทศยากจนที่ต้องรับมือภัยพิบัติที่มาพร้อมกับภาระหนี้
________________________________________
               เงินทุน 1.3 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐต่อปี เป็นเป้าหมายระดมทุนครั้งใหญ่เพื่อช่วยประเทศกำลังพัฒนารับมือวิกฤตโลกร้อน ซึ่งได้รับการรับรองจากการประชุม COP29 ที่กรุงบากู ประเทศอาเซอร์ไบจาน ในปี 2567 โดยประเทศต่าง ๆ ตกลงร่วมกันผลักดันเงินทุนจากทั้งภาครัฐและเอกชนให้ถึงเป้าหมายภายในปี 2578 เพื่อสนับสนุนการดำเนินงานด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของประเทศกำลังพัฒนา ทั้งการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและการปรับตัวต่อผลกระทบที่เกิดขึ้น (1)
               เงินดังกล่าวเกี่ยวข้องกับชีวิตประจำวันของประชาชน ตั้งแต่การสร้างระบบป้องกันน้ำท่วม การจัดการทรัพยากรน้ำ พัฒนาระบบเกษตรให้รับมือกับอากาศแปรปรวน ไปจนถึงการลงทุนผลิตไฟฟ้าจากพลังงานสะอาด นอกจากนี้ ยังมีความสำคัญต่อการสนับสนุนประเทศกำลังพัฒนาที่เผชิญความสูญเสียและความเสียหายจากผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยเฉพาะประเทศที่มีความเปราะบางสูงและมีข้อจำกัดในการจัดหาเงินทุนด้วยตนเอง (1)

               ภายใต้ข้อตกลง COP29 มีการกำหนดเป้าหมายเงินทุน 2 ระดับที่แตกต่างกัน ได้แก่ เป้าหมายที่ประเทศพัฒนาแล้วเป็นผู้นำในการจัดหาและระดมเงินทุนอย่างน้อย 300,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี ภายในปี 2578 และเป้าหมายการระดมเงินทุนจากทุกแหล่งอย่างน้อย 1.3 ล้านล้านดอลลาร์ต่อปี โดยเป้าหมายหลังครอบคลุมเงินทุนจากรัฐบาล ธนาคารพัฒนาระหว่างประเทศ และภาคเอกชน ไม่ได้กำหนดให้ประเทศพัฒนาแล้วต้องรับผิดชอบเงินทุนทั้งหมดจากงบประมาณภาครัฐ หรือกำหนดจำนวนเงินที่แต่ละประเทศต้องจ่ายไว้อย่างตายตัว (1)
               เพื่อขับเคลื่อนเป้าหมายดังกล่าว ประธาน COP29 และประธาน COP30 ได้ร่วมกันจัดทำแผนระดมทุนจากบากูสู่เบเลง (Baku to Belém Roadmap to 1.3T) โดยกำหนดแนวทางสำคัญ 5 ด้าน ได้แก่ การเพิ่มเงินให้เปล่าและเงินทุนแบบผ่อนปรน การส่งเสริมความยั่งยืนทางการคลังและการจัดการหนี้ การเพิ่มการลงทุนจากภาคเอกชนและลดต้นทุนเงินทุน การพัฒนาศักยภาพและการประสานงานเพื่อขยายโครงการด้านสภาพภูมิอากาศ และการปรับระบบการเงินให้เกิดการจัดสรรเงินทุนอย่างเป็นธรรม เพื่อช่วยให้ประเทศกำลังพัฒนาเข้าถึงแหล่งเงินทุนได้อย่างเหมาะสมและมีประสิทธิภาพมากขึ้น (2)

               ข้อมูลจากองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (OECD) ระบุว่า ในปี 2567 ประเทศพัฒนาแล้วจัดหาและระดมเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศให้ประเทศกำลังพัฒนารวม 136,700 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้นจาก 132,800 ล้านดอลลาร์ในปี 2566 และสูงกว่าเป้าหมายเดิมที่กำหนดไว้ปีละ 100,000 ล้านดอลลาร์ โดยสามารถบรรลุเป้าหมายดังกล่าวครั้งแรกในปี 2565 ซึ่งล่าช้ากว่ากำหนดเดิม 2 ปี ทั้งนี้ ตัวเลขดังกล่าวเป็นการนับเงินทุนภายใต้กรอบเดิมของ OECD ซึ่งมีขอบเขตแตกต่างจากเป้าหมายใหม่ 1.3 ล้านล้านดอลลาร์ (3)
               เมื่อจำแนกแหล่งที่มาของเงินทุน 136,700 ล้านดอลลาร์ในปี 2567 พบว่า เป็นเงินทุนภาครัฐทั้งแบบทวิภาคีและพหุภาคี 101,600 ล้านดอลลาร์ เงินทุนจากภาคเอกชนที่สามารถระดมได้ผ่านการสนับสนุนของภาครัฐ 30,500 ล้านดอลลาร์ และสินเชื่อเพื่อการส่งออกที่เกี่ยวข้องกับสภาพภูมิอากาศซึ่งได้รับการสนับสนุนอย่างเป็นทางการอีก 4,600 ล้านดอลลาร์ สะท้อนให้เห็นว่าเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศประกอบด้วยหลายช่องทาง ไม่ได้มาจากงบประมาณของรัฐบาลเพียงอย่างเดียว (3)
               ขณะที่ภาพรวมการลงทุนด้านสภาพภูมิอากาศทั่วโลกมีมูลค่าสูงกว่า 2 ล้านล้านดอลลาร์ในปี 2567 โดยรายงานของสถาบัน Climate Policy Initiative ระบุว่า มีเงินลงทุนมากกว่า 1.7 ล้านล้านดอลลาร์ หรือประมาณ 85% ที่ระดมผ่านตลาดภายในประเทศ เช่น การลงทุนของภาคธุรกิจและครัวเรือนในเทคโนโลยีลดคาร์บอนและพลังงานสะอาด นอกจากนี้ เงินทุนประมาณ 80% ยังกระจุกตัวอยู่ในประเทศเศรษฐกิจพัฒนาแล้วและจีน จึงไม่สามารถนับเงินลงทุนทั่วโลกทั้งหมดเป็นเงินช่วยเหลือที่ส่งไปยังประเทศกำลังพัฒนาได้ (4)
               สำหรับเงินทุนเพื่อปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ รายงาน Adaptation Gap Report 2025 ของโครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ (UNEP) ประเมินว่า ประเทศกำลังพัฒนาต้องใช้เงินทุนประมาณ 310,000 ล้านดอลลาร์ต่อปีภายในปี 2578 หากคำนวณจากต้นทุนที่ประเมินด้วยแบบจำลอง และอาจเพิ่มเป็น 365,000 ล้านดอลลาร์ต่อปี หากพิจารณาจากความต้องการที่ระบุไว้ในแผนการมีส่วนร่วมที่ประเทศกำหนด (NDCs) และแผนการปรับตัวระดับชาติ (NAPs) ขณะที่ในปี 2566 ประเทศกำลังพัฒนาได้รับเงินทุนเพื่อการปรับตัวจากภาครัฐระหว่างประเทศเพียง 26,000 ล้านดอลลาร์ ทำให้ความต้องการเงินทุนสูงกว่าเงินที่ได้รับประมาณ 12–14 เท่า (5)
               นอกจากนี้ เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศยังมีสัดส่วนการสนับสนุนโครงการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากกว่าโครงการปรับตัวต่อผลกระทบ โดย OECD ระบุว่า ในปี 2567 ประเทศพัฒนาแล้วจัดหาและระดมเงินทุนสำหรับโครงการลดก๊าซเรือนกระจกประมาณ 86,900 ล้านดอลลาร์ ขณะที่เงินทุนสำหรับโครงการปรับตัว เช่น การจัดการน้ำและการรับมือภัยแล้ง อยู่ที่ 34,700 ล้านดอลลาร์ และเงินทุนสำหรับโครงการที่ครอบคลุมทั้งการลดก๊าซและการปรับตัวอีก 15,100 ล้านดอลลาร์ (3)

               อีกประเด็นสำคัญคือรูปแบบเงินทุนที่ยังพึ่งพาเงินกู้เป็นหลัก โดย OECD พบว่า เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศจากภาครัฐในปี 2567 อยู่ในรูปเงินกู้ 68,500 ล้านดอลลาร์ หรือ 67% ของเงินทุนภาครัฐทั้งหมด ขณะที่เงินให้เปล่าอยู่ที่ 29,700 ล้านดอลลาร์ หรือ 29% และเงินลงทุนในรูปแบบทุนอีก 3,300 ล้านดอลลาร์ หรือ 3% แม้เงินกู้บางส่วนจะมีเงื่อนไขผ่อนปรน เช่น อัตราดอกเบี้ยต่ำหรือระยะเวลาชำระคืนที่เอื้อประโยชน์ต่อผู้กู้ แต่ประเทศผู้รับยังมีภาระต้องชำระคืน ต่างจากเงินให้เปล่าที่ไม่ก่อให้เกิดหนี้เพิ่มเติม (3)
               ขณะเดียวกัน การจัดสรรเงินทุนยังมีความแตกต่างระหว่างกลุ่มประเทศ โดย OECD ระบุว่า ในช่วงปี 2566–2567 ประเทศรายได้ต่ำได้รับเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศประมาณ 7% ของเงินทุนทั้งหมดที่ประเทศพัฒนาแล้วจัดหาและระดมให้ประเทศกำลังพัฒนา ส่วนประเทศกำลังพัฒนาที่เป็นหมู่เกาะขนาดเล็ก (SIDS) ได้รับเงินทุนประมาณ 3,800 ล้านดอลลาร์ทั้งในปี 2566 และ 2567 ทั้งนี้ ประเทศรายได้ต่ำมีสัดส่วนเงินให้เปล่าในเงินทุนภาครัฐที่ได้รับประมาณ 65% ในช่วงปี 2559–2567 สะท้อนให้เห็นว่าเงินทุนในรูปแบบให้เปล่ายังคงมีความสำคัญต่อประเทศที่มีข้อจำกัดในการกู้ยืมและชำระหนี้ (3)

               ด้านการลงทุนจากภาคเอกชน OECD ระบุว่า ในปี 2567 สามารถระดมเงินทุนเอกชนผ่านการสนับสนุนของภาครัฐได้ 30,500 ล้านดอลลาร์ เพิ่มขึ้นจากปี 2566 จำนวน 7,600 ล้านดอลลาร์ โดยกลไกที่ใช้ประกอบด้วยการลงทุนโดยตรงในบริษัท การค้ำประกัน และสินเชื่อร่วม ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงและส่งเสริมให้ภาคเอกชนเข้ามาลงทุนในโครงการด้านสภาพภูมิอากาศมากขึ้น อย่างไรก็ตาม เงินลงทุนเอกชนในช่วงปี 2559–2567 ยังคงกระจุกตัวอยู่ในประเทศรายได้ปานกลาง ขณะที่ประเทศรายได้ต่ำได้รับเงินทุนเอกชนที่ระดมได้เพียงประมาณ 3% สะท้อนถึงข้อจำกัดในการดึงดูดการลงทุนเข้าสู่ประเทศที่มีความเปราะบางทางเศรษฐกิจ (3)
               ธนาคารพัฒนาระหว่างประเทศเป็นอีกหนึ่งแหล่งเงินทุนสำคัญในการสนับสนุนการดำเนินงานด้านสภาพภูมิอากาศ เช่น ธนาคารโลกและธนาคารพัฒนาเอเชีย (ADB) ซึ่งร่วมสนับสนุนเงินทุนผ่านโครงการพัฒนาและการลงทุนในประเทศต่าง ๆ โดยรายงานร่วมของธนาคารพัฒนาระหว่างประเทศระบุว่า ในปี 2568 ธนาคารพัฒนาหลายแห่งจัดสรรเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศรวม 163,000 ล้านดอลลาร์ในทุกประเทศที่ดำเนินงาน ในจำนวนนี้ 103,000 ล้านดอลลาร์เป็นเงินทุนสำหรับประเทศรายได้ต่ำและปานกลาง เพิ่มขึ้น 21% จากปีก่อนหน้า สะท้อนบทบาทของธนาคารพัฒนาระหว่างประเทศในการขยายแหล่งเงินทุนเพื่อสนับสนุนการพัฒนาที่ยั่งยืนและการรับมือกับความเสี่ยงด้านสภาพภูมิอากาศ (6)

               สำหรับประเทศที่มีหนี้สาธารณะสูง การกู้ยืมเงินเพิ่มเติมเพื่อสร้างระบบป้องกันน้ำท่วมหรือฟื้นฟูพื้นที่ที่ได้รับความเสียหายจากภัยพิบัติ อาจเพิ่มข้อจำกัดด้านงบประมาณและกระทบต่อการจัดสรรทรัพยากรเพื่อการพัฒนาด้านอื่น แผนบากูสู่เบเลงจึงให้ความสำคัญกับการเพิ่มเงินให้เปล่าและเงินทุนแบบผ่อนปรน การส่งเสริมความยั่งยืนด้านหนี้ และการลดต้นทุนเงินทุน ควบคู่กับการพัฒนาศักยภาพและระบบการเงิน เพื่อให้ประเทศกำลังพัฒนาสามารถระดมทุนมาดำเนินงานด้านสภาพภูมิอากาศได้ โดยไม่เพิ่มความเสี่ยงต่อภาระหนี้เกินความสามารถในการชำระคืน (2)
               เป้าหมายการระดมเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ 1.3 ล้านล้านดอลลาร์ต่อปี ยังคงเป็นภารกิจสำคัญที่ต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกภาคส่วน โดยประธาน COP30 ได้กำหนดแนวทางการขับเคลื่อนแผนบากูสู่เบเลงในปี 2569 ไว้ 4 ด้าน ได้แก่ การผลักดันการดำเนินงานและติดตามความคืบหน้า การพัฒนาข้อมูลและการวิเคราะห์แหล่งเงินทุน การเชื่อมโยงเงินทุนกับแผนงานและความต้องการของประเทศ และการส่งเสริมความร่วมมือจากทุกภาคส่วนเพื่อระดมเงินทุนให้บรรลุเป้าหมาย ขณะที่การจัดหาเงินทุนให้เพียงพอควบคู่กับการเลือกใช้เงินกู้และเงินให้เปล่าอย่างเหมาะสม จะเป็นปัจจัยสำคัญในการช่วยให้ประเทศกำลังพัฒนาสามารถรับมือกับภัยแล้ง น้ำท่วม และผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศได้อย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน (1) (3) (5) (7)

“ประเทศไทยเติบโตอย่างยั่งยืนด้วยเศรษฐกิจคาร์บอนต่ำและมีภูมิคุ้มกันต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศด้วยการมีส่วนร่วมของประชาชน”

อ้างอิง :
(1) Decision 1/CMA.6 – New Collective Quantified Goal on Climate Finance | UNFCCC
(2) COP29 and COP30 Presidents Present Baku to Belém Roadmap to Mobilize US$1.3 Trillion in Climate Finance | COP30 Presidency
(3) Climate Finance Provided and Mobilised by Developed Countries in 2013-2024 – Key Trends | OECD
(4) Global Climate Finance Crosses USD 2 Trillion, but Pace Needs to Accelerate to Reach Climate Goals | Climate Policy Initiative
(5) Adaptation Gap Report 2025 | United Nations Environment Programme (UNEP)
(6) Multilateral Development Banks Increase Climate Finance to Record $163 Billion in 2025, Supporting Resilient and Sustainable Growth | Asian Development Bank (ADB)
(7) COP30 Unveils Priorities to Advance the Baku to Belém Roadmap to 1.3 T | COP30 Presidency