การเงินและการลงทุนด้านภูมิอากาศ

กองทุน FRLD จัดตั้งขึ้นตามมติที่ประชุมรัฐภาคีกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สมัยที่ 27 (COP 27) เพื่อเป็นกลไกทางการเงินในการช่วยเหลือประเทศกำลังพัฒนาที่มีความเปราะบาง ลดการสูญเสียและความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ทั้งจากเหตุการณ์รุนแรง (Extreme Weather Event) และเหตุการณ์ที่ค่อย ๆ เกิดขึ้น (Slow Onset Event) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อฟื้นฟู เยียวยา และสร้างความพร้อมในการรับมือต่อความสูญเสียและความเสียหาย ต่อมาในการประชุม COP 28 และ COP 29 ได้มีความก้าวหน้าในการกำหนดโครงสร้างการบริหาร การจัดตั้งคณะกรรมการบริหารกองทุนที่ประเทศฟิลิปปินส์ และระดมทุนจากประเทศพัฒนาแล้วจำนวนมากกว่า 731 ล้านดอลลาร์สหรัฐ ล่าสุดในการประชุม COP 30 ที่ผ่านมาได้มีการประกาศเปิดรับข้อเสนอโครงการรอบแรก ระหว่างวันที่ 15 ธันวาคม 2568 ถึงวันที่ 15 มิถุนายน 2569 ซึ่งจะให้การสนับสนุนทางการเงินในรูปแบบเงินให้เปล่า ในวงเงินไม่เกิน 5 – 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐต่อข้อเสนอโครงการ ภายใต้กลไกนำร่อง “Barbados Implementation Modalities (BIM)” งบประมาณ 250 ล้านดอลลาร์สหรัฐ เพื่อกำหนดแนวทางการดำเนินงานของกองทุน FRLD ในระยะเริ่มต้น ซึ่งหลังจากการดำเนินงานภายใต้ BIM กองทุนจะนำผลการดำเนินงาน รวมถึงปัญหา – อุปสรรคที่เกิดขึ้นมาปรับปรุงและพัฒนารูปแบบการดำเนินงาน กลไกการเข้าถึงเงินทุน และกรอบการสนับสนุนของกองทุนในระยะยาวให้มีประสิทธิภาพ โปร่งใส และตอบสนองต่อความต้องการของประเทศผู้รับประโยชน์ได้ดียิ่งขึ้น

สรุปข้อมูลโดยทั่วไปของกองทุน FRLD ดังนี้

• คุณลักษณะเด่นของกองทุน
  • มีภารกิจเฉพาะการสนับสนุนการดำเนินงานด้านการจัดการความสูญเสียและความเสียหายจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
  • ยึดกระบวนการมีส่วนร่วมจากระดับพื้นที่สู่ระดับนโยบาย ซึ่งประเทศเป็นผู้นำและมีความเป็นเจ้าของอย่างแท้จริง
  • กำหนดให้การเข้าถึงเงินทุนโดยตรง (Direct Access) เป็นรูปแบบหลักของการสนับสนุนงบประมาณของกองทุน
  • เป็นกองทุนพหุภาคีด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแรกที่เสนอรูปแบบการสนับสนุนงบประมาณโดยตรง (Direct Budget Support Modality หรือ Direct Access via Direct Budget Support) ให้หน่วยงานรัฐในประเทศสามารถดำเนินการขอรับทุนได้โดยตรงโดยไม่ต้องผ่านหน่วยงานตัวกลาง
  • ให้ความสำคัญกับการจัดการความสูญเสียและความเสียหายทั้งในทางเศรษฐกิจและไม่ใช่เศรษฐกิจ โดยเฉพาะความสูญเสียและความเสียหายที่ไม่ใช่เศรษฐกิจที่มีการสนับสนุนงบประมาณค่อนข้างจำกัด
  • ยึดแนวทางการดำเนินงานที่เรียบง่ายและคล่องตัว เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการดำเนินงานและสะท้อนถึงความเร่งด่วนของประเด็นความสูญเสียและความเสียหาย
• การดำเนินงานตามรูปแบบ Barbados Implementation Modalities (BIM) ซึ่งมีเป้าหมายเพื่อทดสอบกระบวนการดำเนินงานของกองทุน FRLD (Start-up Phase) ที่มีวงเงินงบประมาณ 250 ล้านดอลลาร์สหรัฐ และแบ่งร้อยละ 50 สำหรับสนับสนุนประเทศหมู่เกาะขนาดเล็กและประเทศพัฒนาน้อยที่สุด ผ่านการสนับสนุนแบบให้เปล่า (Grant) หรือเงินกู้ (loan) โครงการละ 5 – 20 ล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยมีองค์ประกอบดังนี้
  • องค์ประกอบที่ 1 : วงรอบการให้ทุน
    • การจัดทำข้อเสนอโครงการ: การเริ่มต้นจัดทำข้อเสนอโครงการ การเปิดรับข้อเสนอโครงการ และการยื่นข้อเสนอโครงการ
    • การตรวจสอบและอนุมัติ: การตรวจสอบความครบถ้วน การทบทวนความสอดคล้องกับกิจกรรมที่มีสิทธิ์ การตอบกลับผลการทบทวนของประเทศ การเสนอข้อเสนอโครงการต่อคณะกรรมการ และการอนุมัติของคณะกรรมการ
    • การดำเนินงาน: การลงนามในข้อตกลงทางกฎหมาย การดำเนินงาน (เบิกจ่ายและติดตามผล) และการปิดโครงการ

• • องค์ประกอบที่ 2 : ประเภทกิจกรรมที่เข้าเกณฑ์การสนับสนุนจากกองทุน
    • กิจกรรมที่มุ่งตอบสนองต่อความสูญเสียและเสียหายทั้งในเชิงเศรษฐกิจและไม่ใช่เศรษฐกิจ: กิจกรรมเสริมการดำเนินงานด้านมนุษยธรรมหลังเหตุการณ์สภาพอากาศรุนแรง(Extreme Event) กิจกรรมเพื่อการฟื้นฟูระยะกลางหรือระยะยาว การก่อสร้างใหม่ การฟื้นฟูทรัพย์สินหรือบริการ กิจกรรมที่มุ่งรับมือกับเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไป (Slow Onset Events) และการจัดทำแผนการตอบสนองระดับชาติ การแก้ไขปัญหาการขาดแคลนข้อมูลและสารสนเทศด้านสภาพภูมิอากาศ และการส่งเสริมการเคลื่อนย้ายที่เป็นธรรมปลอดภัยและเท่าเทียมทั้งในรูปแบบการพลัดถิ่นและการโยกย้ายถิ่นฐานทั้งแบบชั่วคราวและถาวร เนื่องจากความสูญเสียและความเสียหาย
    • กิจกรรมที่ช่วยเติมเต็มช่องว่าง (Priority Gaps) หรือเรื่องที่ยังขาดอยู่ในการทำงานของสถาบันต่าง ๆ ทั้งระดับโลก ภูมิภาค และประเทศที่ให้ทุนหรือทำงานเกี่ยวกับการรับมือความสูญเสียและความเสียหายจากสภาพภูมิอากาศ
  • องค์ประกอบที่ 3 : หลักเกณฑ์การให้ทุน
    • กระบวนการมีส่วนร่วมจากระดับพื้นที่สู่ระดับนโยบาย ที่ประเทศเป็นผู้นำและมีความเป็นเจ้าของอย่างแท้จริง
    • ผลลัพธ์และผลกระทบที่คาดว่าจะเกิดขึ้นในการรับมือกับความสูญเสียและความเสียหาย
    • ความสอดคล้องและเสริมกันต่อการดำเนินงานในระดับประเทศ
  • องค์ประกอบที่ 4 : กลไกการเข้าถึงเงินทุน
    • การสนับสนุนทางงบประมาณโดยตรงแก่รัฐบาลประเทศกำลังพัฒนา
      • การจัดตั้งระบบสนับสนุนให้แก่ประเทศ (Country Support System: CSS) เพื่อเตรียมความพร้อมให้ประเทศสามารถเข้าถึงเงินทุนได้อย่างมีประสิทธิภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อยกระดับความพร้อมเชิงโครงสร้างและสมรรถนะหน่วยงานของประเทศ โดยสามารถแบ่งขอบเขตการดำเนินงานได้ดังนี้
        • ระยะเร่งด่วน : การจัดทำแผนความต้องการเงินทุนสนับสนุน (Funding Request) การเสริมสร้างความเข้มแข็งเชิงสถาบันและการพัฒนาขีดความสามารถของหน่วยงานระดับกระทรวงและ/หรือ หน่วยงานผู้ดำเนินโครงการระดับชาติ (National Implementing Entities/AEs) และการพัฒนาระบบและสมรรถนะเพื่ออำนวยความสะดวกในการเข้าถึงแหล่งเงินทุน รวมถึงการปรับเกณฑ์การดำเนินงานให้มีมาตรฐานเทียบเท่า (Functional Equivalence)
        • ระยะยาว : การเตรียมความพร้อมและยกระดับกระบวนการระดับชาติ และการสนับสนุนภาคส่วนต่างๆ การพัฒนาข้อเสนอโครงการและกิจกรรมเชิงยุทธศาสตร์ การประเมินความต้องการทางการเงิน การจัดตั้งกลไกและระบบการเงินระดับชาติ การส่งเสริมความสอดคล้องและบูรณาการในการจัดทำแผนงานในระดับประเทศ และการสนับสนุนการเสริมสร้างขีดความสามารถของหน่วยงานดำเนินโครงการโดยตรง เพื่อให้บรรลุมาตรฐานด้านการบริหารจัดการเงิน ตลอดจนมาตรฐานการพิทักษ์สิ่งแวดล้อมและสังคม เทียบเท่ากับเกณฑ์มาตรฐานของธนาคารโลก
      • การสนับสนุนงบประมาณโดยตรงและกรอบการบริหารความเสี่ยง (Direct Budget Support: DBS & Risk management) กำหนดให้การดำเนินการตามขั้นตอนของกรอบบริหารความเสี่ยงนี้เป็นเงื่อนไขในการพิจารณาการเข้าถึง DBS ของหน่วยงานระดับกระทรวงของประเทศ มี 3 ขั้นตอน ได้แก่ 1. การระบุความเสี่ยงบนฐานโครงการ (Project-based risk identification) 2. การจัดระดับความเสี่ยง (Risk classification) และ 3. การตรวจสอบมาตรการการลดความเสี่ยง (Review of risk mitigation measures) โดยนำลักษณะของการประเมินความเสี่ยงของหน่วยงานจาก Third Party มาใช้เป็นรูปแบบ DBS ของกองทุน และให้ถือเป็นข้อพิจารณาการให้ DBS ร่วมกับการตรวจสอบการดำเนินการ 3 ขั้นตอนดังกล่าว โยสามารถแบ่งออกเป็น 2 รูปแบบ คือ
        • รูปแบบที่ 1 : กรณีมีผลการประเมินความเสี่ยงจาก Third Party (External assessment exist) สำนักเลขาธิการกองทุนจะใช้ผลการประเมินความเสี่ยงจาก Third Party เป็นข้อพิจารณาในการให้ DBS
        • รูปแบบที่ 2 : กรณีไม่มีผลการประเมินความเสี่ยงจาก Third Party (No external assessment exist) หน่วยงานระดับกระทรวงนั้นจะต้องทำการประเมินความเสี่ยงเฉพาะกิจ (Ad hoc assessment) และสำนักเลขาเลขาธิการกองทุนจะใช้ผลการประเมินความเสี่ยงเฉพาะกิจนี้ เป็นข้อพิจารณาในการให้ DBS

นอกจากนี้ ยังมีองค์ประกอบอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น นโยบายการไม่ยอมรับการกระทำที่ต้องห้ามโดยเด็ดขาด (Zero tolerance for prohibited practices) และการติดตามตรวจสอบและรายงานผล ตลอดจนการกำหนดบทบาทและความรับผิดชอบที่ชัดเจน เป็นต้น

• • • การสนับสนุนงบประมาณโดยตรงผ่านหน่วยงานที่ได้รับรองจากกองทุนสิ่งแวดล้อมโลก (Global Environment Facility: GEF) กองทุนด้านการปรับตัวต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Adaptation Fund: AF) และกองทุนภูมิอากาศสีเขียว (Green Climate Fund: GCF)

ปัจจุบัน สส. ได้รับความเห็นชอบจากที่ประชุมคณะกรรมการนโยบายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแห่งชาติ ในการประชุมครั้งที่ 1/2569 เมื่อวันที่ 28 มกราคม 2569 ดังนี้ (1) เห็นชอบให้ กำหนดชื่อกองทุน FRLD เป็นภาษาไทย โดยใช้ชื่อว่า “กองทุนจัดการความสูญเสียและความเสียหายจากสภาพภูมิอากาศ” และเห็นชอบให้แต่งตั้ง สส. เป็น National Authority/National Focal Point รวมถึงแต่งตั้งอธิบดีกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม เป็นผู้มีอำนาจ (Designated Authority) ลงนามในหนังสือรับรองโครงการหรือคำร้องขอรับการสนับสนุนจากกองทุน FRLD โดยอาศัยกลไกพิจารณาโครงการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ขอรับการสนับสนุนทางการเงินในกรอบระหว่างประเทศ และมอบหมายให้ สส. เสนอต่อคณะรัฐมนตรีพิจารณาให้ความเห็นชอบตามขั้นตอนต่อไป ซึ่งปัจจุบันอยู่ระหว่างเสนอคณะรัฐมนตรีให้ความเห็นชอบแต่งตั้ง สส. เป็น หน่วยงานของรัฐที่ได้รับมอบหมายอย่างเป็นทางการ (National Authority) หรือหน่วยประสานงานหลัก (National Focal Point) ของกองทุน FRLD และแต่งตั้งอธิบดีกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เป็นผู้มีอำนาจ (Designated Authority) ลงนามในหนังสือรับรองโครงการหรือคำร้องขอรับการสนับสนุนจากกองทุน FRLD โดยอาศัยกลไกพิจารณาโครงการด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่ขอรับการสนับสนุนทางการเงินในกรอบระหว่างประเทศ

ศึกษารายละเอียดเพิ่มเติมได้ที่ : https://www.frld.org/