จาก Monitoring & Evaluation (M&E) สู่ Monitoring, Evaluation, Research and Learning (MERL)
               ระบบ M&E แบบเดิม “มุ่งเน้นติดตามและประเมินผลเพื่อรายงาน” การนำข้อมูลไปใช้ปรับปรุงเพื่อปรับตัวยังจำกัด ส่วนมิติของ MERL คือ “เพิ่มการวิจัยและเรียนรู้” เพื่อให้ข้อมูลถูกนำไปใช้ปรับปรุงการทำงาน สร้างความยั่งยืน และสนับสนุนการตัดสินใจในการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
องค์ประกอบของ MERL
               M – Monitoring (ติดตาม) เก็บข้อมูลและบันทึกความคืบหน้าของโครงการหรือมาตรการปรับตัวอย่างต่อเนื่อง เช่น ระดับน้ำ พื้นที่ป่าเพิ่มขึ้น หรือจำนวนชุมชนที่เข้าถึงระบบเตือนภัย
               E – Evaluation (ประเมินผล) ตรวจสอบความคุ้มค่าและประสิทธิผลของโครงการ เพื่อตัดสินใจปรับปรุง เช่น ประเมินความเหมาะสม ผลกระทบ และความยั่งยืน
               R – Research (วิจัย/สร้างความรู้) วิเคราะห์ข้อมูลเพื่อหาสาเหตุและสร้างแนวทางใหม่ ๆ ทำให้เข้าใจปัจจัยที่ช่วยหรือขัดขวางความสำเร็จ เช่น การวิจัยเชิงสร้างสรรค์ก่อนเริ่มโครงการ
               L – Learning (เรียนรู้และปรับปรุง) นำบทเรียนจาก M, E, R มาปรับเปลี่ยนวิธีการทำงานหรือพฤติกรรม เช่น เกษตรกรปรับวิธีเพาะปลูกตามข้อมูลและบทเรียนที่ได้

แหล่งอ้างอิง
1. Evidence and Learning in the Context of Climate Change : Invitation to Action., The MERL Tech Initiative
2. MERL Toolkit & Handbook (2024) โดย LEAP Africa
3. Evaluation Criteria., OECD.
4. Revisiting the Challenges to Monitoring, Evaluation, Reporting, and Learning for Climate Adaptation., Environmental Science & Policy Volume 172, October 2025., ScienceDirect.

ตัวชี้วัดแบบ SMART: คม ชัด วัดผลได้จริง
               “การปรับตัวที่ไม่สามารถวัดผลได้ คือ ความไม่แน่นอนที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบเชิงลบต่อความสำเร็จของการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ” ดังนั้นการมีตัวชี้วัดที่ SMART จะช่วยให้การตัดสินใจเชิงนโยบายและการจัดสรรทรัพยากรมีประสิทธิภาพ
               ตัวชี้วัดแบบ SMART คือการกำหนดตัวชี้วัดที่ชัดเจน วัดผลได้ ทำได้จริง สอดคล้องกับเป้าหมาย และมีกรอบเวลา สามารถใช้ข้อมูลและเทคโนโลยีช่วยติดตาม วิเคราะห์ และประเมินผลได้อย่างมีประสิทธิภาพ 
การออกแบบตัวชี้วัดแบบ SMART
               – S – Specific (ชัดเจน) : ต้องระบุเป้าหมายและขอบเขตที่ชัดเจน 
               – M – Measurable (วัดได้) : ตัวชี้วัดควรวัดมีหน่วยวัดที่ชัดเจน และประเมินผลได้จริง เพื่อให้ติตดามความก้าวหน้าได้ตลอดเวลา 
               – A – Achievable (ทำได้จริง) : ตัวชี้วัดสามารถทำให้บรรลุผลได้ โดยพิจารณาจากทรัพยากรและข้อมูลที่มีอยู่และตัวชี้วัดไม่ควรมีเป้าหมายที่ยากจนเกินไปหรือเป็นไปไม่ได้
               – R – Relevant (ตรงเป้า) : ตัวชี้วัดต้องสะท้อนปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานด้านการปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศตามบริบทของพื้นที่
               – T – Time-bound (มีกำหนดเวลา) : มีรอบการรายงานที่ชัดเจน เพื่อให้เห็นความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง 
ความสำคัญของตัวชี้วัดแบบ SMART
               1. ความชัดเจน : ทำให้เป้าหมายของโครงการชัดเจน เข้าใจง่าย และรู้ว่าต้องการบรรลุอะไร รวมถึงจะวัดผลอย่างไร
               2. ความรับผิดชอบ : มีเกณฑ์วัดผลที่ชัดเจน ทำให้ตรวจสอบและติดตามความก้าวหน้าได้อย่างเป็นธรรม
               3. การประเมินผล : ใช้ข้อมูลจริงในการประเมินว่าโครงการบรรลุเป้าหมายหรือไม่ และชี้จุดที่ต้องปรับปรุง
               4. การพัฒนาอย่างต่อเนื่อง : ช่วยระบุจุดอ่อนของโครงการ เพื่อนำไปปรับปรุงให้ดีขึ้นอย่างต่อเนื่อง
               5. การจัดสรรทรัพยากร : ทำให้เห็นว่าทรัพยากรถูกใช้อย่างมีประสิทธิภาพหรือไม่ และช่วยปรับการใช้ทรัพยากรให้เหมาะสมมากขึ้น
5 มิติของตัวชี้วัดแบบ SMART
               1. S – Specific (เฉพาะเจาะจง) ตัวชี้วัดต้องชัดเจน ระบุสิ่งที่ต้องการวัดอย่างตรงประเด็น ไม่กว้างหรือคลุมเครือ
               2. M – Measurable (วัดผลได้) ต้องสามารถวัดและติดตามผลได้ด้วยตัวเลขหรือหน่วยที่ชัดเจน เช่น ร้อยละ จำนวน หรือดัชนี
               3. A – Achievable (ทำได้จริง) เป้าหมายต้องเหมาะสมกับทรัพยากรและความเป็นไปได้ ไม่ยากเกินไป
               4. R – Relevant (เกี่ยวข้อง) ตัวชี้วัดต้องสอดคล้องกับเป้าหมายและผลลัพธ์ของโครงการ
               5. T – Time-bound (มีกรอบเวลา) ต้องกำหนดช่วงเวลาชัดเจนในการวัดผลและติดตามความก้าวหน้า

แหล่งอ้างอิง
1. Module 8 : Indicaors for Adaptation and Agriculture., Food and Agriculture Organization of the United Nations., UNDP.
2. Indicator for Monitoring and Evaluating Climate Change Adaptation Efforts in South Africa., National Library of Medicine : National Center for Biotechnology Information.
3. Increasing Resilience to Climate Change Impacts in Marine and Coastal Areas along the Gulf of Thailand., Green Climate Fund.

ตัวชี้วัด Global Goal on Adaptation (GGA) จาก COP30
               ตัวชี้วัด Global Goal on Adaptation (GGA) จาก COP30 ที่เมืองเบเลง ประเทศบราซิล ได้ข้อสรุปสำคัญ คือการจัดทำ “รายการตัวชี้วัดที่ชัดเจนและใช้งานได้จริง” เพื่อวัดความก้าวหน้าการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ

ความสำคัญของ GGA Indicators
               GGA (Global Goal on Adaptation) เป็นเป้าหมายระดับโลกที่กำหนดขึ้นภายใต้ความตกลงปารีสเพื่อเสริมสร้างความสามารถในการปรับตัว ลดความเปราะบาง และเพิ่มความยืดหยุ่นต่อผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

ตัวชี้วัดรายสาขา (Thematic Target Indicators) ทั้งหมด 38 ตัวชี้วัด ประกอบด้วย
               9(a) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับน้ำ (Water target indicators) – 9 ตัวชี้วัด
               9(b) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับเกษตรและความมั่นคงทางอาหาร (Food and Agriculture target indicators) – 5 ตัวชี้วัด
               9(c) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ (Health target indicators) – 8 ตัวชี้วัด
               9(d) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับระบบนิเวศและความหลากหลายทางชีวภาพ (Ecosystems and Biodiversity target indicators)-6 ตัวชี้วัด
               9(e) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐาน และความมั่นคงของมนุษย์ (Infrastructure and Human Settlements target indicators) – 2 ตัวชี้วัด
               9(f) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับการขจัดความยากจนและการดำรงชีวิต (Poverty Eradication and Livelihoods target indicators) – 3 ตัวชี้วัด
               9(g) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวข้องกับมรดกทางวัฒนธรรม (Cultural Heritage target indicators) – 5 ตัวชี้วัด

ตัวชี้วัดกระบวน NAP (Dimensional Target Indicators) มีทั้งหมด 21 ตัวชี้วัด ประกอบด้วย
               10(a) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวกับการประเมินผลกระทบ ความเสี่ยง และความเปราะบาง (Impact, Vulnerability and Risk assessment) – 7 ตัวชี้วัด
               10(b) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวกับการวางแผน (Planning) – 3 ตัวชี้วัด
               10(c) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวกับการดำเนินการ (Implementation) – 6 ตัวชี้วัด
               10(d) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวกับการติดตาม ประเมินผล และการเรียนรู้ (Monitoring, Evaluation and Learning: MEL) – 5 ตัวชี้วัด
 
ตัวชี้วัด Global Goal on Adaptation (GGA) ในการติดตามประเมินผล
               10(d) ตัวชี้วัดที่เกี่ยวกับการติดตาม ประเมินผล และการเรียนรู้ (Monitoring, Evaluation and Learning)

เป้าหมาย
               ภายในปี ค.ศ. 2030 ภาคีทุกประเทศได้อกแบบจัดตั้ง และทำให้ระบบการติดตามประเมินผลและการเรียนรู้สำหรับความพยายามด้านการปรับตัวระดับชาติดำเนินงานได้จริง และได้พัฒนาศักยภาพของสถาบันที่จำเป็นเพื่อให้ระบบดังกล่าวสามารถดำเนินงานได้อย่างสมบูรณ์

ตัวชี้วัด
               (a) ขอบเขตของการออกแบบระบบการติดตามประเมินผลและการเรียนรู้สำหรับความพยายามด้านการปรับตัวระดับชาติ เมื่อเทียบกับความจำเป็นที่มีอยู่
               (b) ระดับของการทำให้ระบบการติดตามประเมินผลและการเรียนรู้สำหรับความพยายามด้านการปรับตัวระดับชาติสามารถดำเนินงานได้จริง (operationalization)
               (c) ระดับของการเผยแพร่รายงานผลการติดตามประเมินผลและการเรียนรู้เป็นระยะ (Periodic publication) ที่เกี่ยวข้องกับ การดำเนินการด้านการปรับตัวระดับชาติ
               (d) ระดับของการบูรณาการผลการติดตามประเมินผลและการเรียนรู้เข้าสู่ความพยายามด้านการปรับตัวระดับชาติ
               (e) ระดับของศักยภาพของสถาบัน (institutional capacity) ในการดำเนินงานระบบการติดตามประเมินผลและการเรียนรู้สำหรับความพยายามด้านการปรับตัวระดับชาติอย่างสมบูรณ์

แหล่งอ้างอิง
– United Nations Climate Change, UNFCCC, Global goal on adaptation.
– World Resources Institute, Understanding the Paris Agreement’s “Global Goal on Adaptation”